RFID, doly ady Radioçastotaly Identification. Bu, nyşana obýektleri awtomatiki usulda anyklaýan we radioçastotaly signallar arkaly degişli maglumatlary alýan kontaktsyz awtomatiki identifikasiýa tehnologiýasydyr. Identifikasiýa işi el bilen goşulyşmagy talap etmeýär we dürli kyn şertlerde işläp biler. RFID tehnologiýasy ýokary tizlikli hereket edýän obýektleri anyklap we bir wagtyň özünde birnäçe belgini anyklap biler, bu bolsa operasiýany çalt we amatly edýär.
RFID (Radio ýygylykly identifikasiýa) tegi — nyşana obýektleri awtomatiki usulda kesgitleýän we radio ýygylykly signallar arkaly degişli maglumatlary alýan kontaktsyz awtomatiki identifikasiýa tehnologiýasydyr. Identifikasiýa işi el bilen goşulyşmagy talap etmeýär. Bu tegler adatça teglerden, antennalardan we okaýjylardan ybarat bolýar. Okaýjy antenna arkaly belli bir ýygylykdaky radio ýygylykly signal iberýär. Teg magnit meýdanyna girende, energiýa almak we çipde saklanýan maglumaty okaýjy ibermek üçin induksiýa edilen tok döredilýär. Okaýjy maglumaty okaýar, ony dekodlaýar we maglumaty kompýutere iberýär. Ulgam ony işläp düzýär.
RFID belligi aşakdaky ýaly işleýär:
1. RFID belligi magnit meýdanyna girenden soň, RFID okaýjy tarapyndan iberilýän radio ýygylyk signalyny kabul edýär.
2. Çipde saklanýan önümiň maglumatlaryny ibermek üçin induksiýa edilen tokdan alnan energiýany ulanyň (Passiw RFID Tag) ýa-da belli bir ýygylykdaky signaly işjeň iberiň (Aktiw RFID Tag).
3. Okyjy maglumaty okap we dekodlaşdyrandan soň, ol degişli maglumatlary gaýtadan işlemek üçin merkezi maglumat ulgamyna iberilýär.
Iň esasy RFID ulgamy üç bölekden ybarat:
1. RFID belligi: RFID antennasyndan (birleşdiriji elementden) we RFID IC-den (çipden) ybarat bolan her belligiň özboluşly elektron kody bar, ol ID belgisi hökmünde bellidir. Ol maksatly zady kesgitlemek üçin obýekte berkidilýär we Transponder diýlip hem atlandyrylýar.
2. RFID okaýjy: Okaýjy-ýazyjy diýlip hem atlandyrylýan bu enjam teglerdäki maglumatlary okamak ýa-da kodlamak üçin ulanylýar. Ol ulanylyşyna baglylykda elde saklanýan ýa-da berk okaýjy hökmünde dizaýn edilip bilner.
3. Programma üpjünçiligi ulgamy: Bu, esasan, ýygnalan maglumatlary mundan beýläk işläp, ony adamlar üçin elýeterli we ulanyp boljak etmek üçin niýetlenen programma üpjünçiligine degişlidir.
RFID bellikleri, adatça, dürli görnüşli identifikasiýany we maglumatlary saklap bilýän dürli saklama ýerlerine ýa-da bölümlerine eýe bolýar. RFID belliklerinde köplenç duş gelýän dürli ýat görnüşleri:
1. TID (Teg Identifier): TID teg öndüriji tarapyndan bellenilen özboluşly identifikatordyr. Ol özboluşly seriýa belgisini we öndürijiň kody ýa-da wersiýa maglumatlary ýaly tege degişli beýleki maglumatlary öz içine alýan diňe okalýan ýatdyr. TID-i üýtgedip ýa-da üstüne ýazyp bolmaýar.
2. EPC (Elektron Önüm Kody): EPC ýady her bir önümiň ýa-da harydyň global özboluşly identifikatoryny (EPC) saklamak üçin ulanylýar. Ol üpjünçilik zynjyryndaky ýa-da inwentar dolandyryş ulgamyndaky aýry-aýry harytlary özboluşly kesgitleýän we yzarlaýan elektron okalýan kodlary üpjün edýär.
3. ULLANYJY ÝADY: Ulanyjy ýady, belli bir programmalara ýa-da talaplara laýyklykda özleşdirilen maglumatlary ýa-da maglumatlary saklamak üçin ulanylyp bilinýän RFID tegindäki ulanyjy tarapyndan kesgitlenen saklama giňişligidir. Adatça, ol okamak-ýazmak ýaty bolup, ygtyýarly ulanyjylara maglumatlary üýtgetmäge mümkinçilik berýär. Ulanyjy ýadynyň ölçegi tegiň aýratynlyklaryna baglylykda üýtgeýär.
4. Saklanan ýat: Saklanan ýat geljekde ulanmak ýa-da ýörite maksatlar üçin saklanan teg ýat giňişliginiň bir bölegine degişlidir. Ol etiket öndüriji tarapyndan geljekde aýratynlyk ýa-da funksiýalaryň işlenip düzülmegi ýa-da programmanyň belli bir talaplary üçin saklanyp bilner. Saklanan ýatyň ölçegi we ulanylyşy tegiň dizaýnyna we niýetlenilen ulanylyşyna baglylykda üýtgeýär.
Her bir tegiň özüne mahsus ýat konfigurasiýasy bolup bilýändigi üçin, belli bir ýat görnüşiniň we onuň kuwwatynyň RFID teg modellerinde tapawutlanyp biljekdigini bellemek möhümdir.
RFID tehnologiýasy babatda, UHF adatça passiw RFID ulgamlary üçin ulanylýar. UHF RFID bellikleri we okyjylary 860 MGs we 960 MGs aralygyndaky ýygylyklarda işleýär. UHF RFID ulgamlary pes ýygylykly RFID ulgamlaryna garanyňda has uzyn okamak aralyklaryna we ýokary maglumat tizligine eýedir. Bu bellikleri kiçi ölçegli, ýeňil agramly, ýokary berklikli, çalt okamak/ýazmak tizligi we ýokary howpsuzlyk bilen häsiýetlendirilýär, bu bolsa uly möçberli iş programmalarynyň zerurlyklaryny kanagatlandyryp, üpjünçilik zynjyryny dolandyrmagyň netijeliligini we galplaşdyrmaga garşy göreş we yzarlamak ýaly ugurlardaky peýdalary ýokarlandyryp biler. Şonuň üçin olar inwentar dolandyryşy, aktiwleri yzarlamak we giriş gözegçiligi ýaly programmalar üçin örän amatlydyr.
“EPCglobal” Halkara Artikl Sanawlama Assosiasiýasynyň (EAN) we Birleşen Ştatlaryň Birmeňzeş Kod Geňeşiniň (UCC) bilelikdäki kärhanasydyr. Ol pudak tarapyndan sargyt edilen girdejisiz guramadyr we üpjünçilik zynjyryndaky harytlary has çalt, awtomatiki we takyk kesgitlemek üçin EPC ulgamynyň global standartyna jogapkärdir. “EPCglobal”-yň maksady dünýäde EPC ulgamlarynyň has giň ulanylmagyny höweslendirmekdir.
EPC (Elektron Önüm Kody) RFID (Radio Ýygylykly Identifikasiýa) etiketine girizilen her önüme berlen özboluşly identifikatordyr.
EPC-niň iş prinsipini ýönekeýje şeýle düşündirip bolýar: maglumatlary ibermek we identifikasiýa etmek üçin radio tolkunlaryny ulanmak arkaly RFID tehnologiýasy arkaly zatlary elektron belgilere birikdirmek. EPC ulgamy esasan üç bölekden ybarat: belgiler, okaýjylar we maglumatlary gaýtadan işleýän merkezler. Belgiler EPC ulgamynyň esasy bölegidir. Olar zatlara berkidilýär we özboluşly identifikasiýany we zatlar barada beýleki degişli maglumatlary saklaýar. Okaýjy belgi bilen radio tolkunlary arkaly aragatnaşyk saklaýar we belgide saklanýan maglumaty okaýar. Maglumatlary gaýtadan işleýän merkez belgiler tarapyndan okalýan maglumatlary kabul etmek, saklamak we gaýtadan işlemek üçin ulanylýar.
EPC ulgamlary inwentar dolandyryşynyň gowulandyrylmagy, önümleri yzarlamakda el bilen edilýän tagallalaryň azaldylmagy, üpjünçilik zynjyrynyň amallarynyň has çalt we has takyk amala aşyrylmagy we önümiň sertifikatlaşdyrylmagynyň ýokarlandyrylmagy ýaly artykmaçlyklary hödürleýär. Onuň standartlaşdyrylan formaty dürli ulgamlaryň arasyndaky özara işleýşi höweslendirýär we dürli pudaklarda bökdençsiz integrasiýany üpjün edýär.
EPC Gen 2, Elektron Önüm Kody Generation 2-niň gysgaldylan görnüşi, RFID tegleri we okyjylar üçin ýörite standartdyr. EPC Gen 2, 2004-nji ýylda EPCglobal tarapyndan tassyklanan, girdejisiz standartlaşdyrma guramasy bolan EPCglobal tarapyndan tassyklanan täze howa interfeýsi standartydyr we EPCglobal IP ylalaşygyna gol çeken EPCglobal agzalaryny we bölümlerini patent töleglerinden boşadýar. Bu standart EPCglobal radio ýygylygyny kesgitlemek (RFID) tehnologiýasynyň ulgamy, Internet we Elektron Önüm Kody (EPC) üçin esas bolup durýar.
Bu, esasanam üpjünçilik zynjyrynda we bölek söwda ulgamlarynda RFID tehnologiýasy üçin iň giňden kabul edilen standartlaryň biridir.
EPC Gen 2, RFID ulanyp önümleri kesgitlemek we yzarlamak üçin standartlaşdyrylan usuly hödürlemegi maksat edinýän EPCglobal standartynyň bir bölegidir. Ol RFID bellikleri we okyjylary üçin aragatnaşyk protokollaryny we parametrlerini kesgitleýär, dürli öndürijileriň arasynda özara işleýşi we gabat gelmegi üpjün edýär.
ISO 18000-6, RFID (Radio Çaltlyk Identifikasiýasy) tehnologiýasy bilen ulanmak üçin Halkara Standartlaşdyrma Guramasy (ISO) tarapyndan işlenip düzülen howa interfeýsi protokolydyr. Ol RFID okaýjylary bilen tegleriniň arasyndaky aragatnaşyk usullaryny we maglumat geçirijilik düzgünlerini kesgitleýär.
ISO 18000-6-nyň birnäçe görnüşi bar, olaryň arasynda ISO 18000-6C iň köp ulanylýanydyr. ISO 18000-6C UHF (Ultra High Frequency) RFID ulgamlary üçin howa interfeýsi protokolyny beýan edýär. EPC Gen2 (Electronic Product Code Generation 2) diýlip hem atlandyrylýan bu standart UHF RFID ulgamlary üçin iň köp ulanylýan standartdyr.
ISO 18000-6C UHF RFID tegleri bilen okaýjylaryň arasyndaky özara täsir üçin ulanylýan aragatnaşyk protokollaryny, maglumat gurluşlaryny we buýruk toplumyny kesgitleýär. Ol içki energiýa çeşmesini talap etmeýän we okaýjydan geçirilýän energiýa daýanýan passiw UHF RFID tegleriniň ulanylyşyny kesgitleýär.
ISO 18000-6 protokolynyň ulanylyş ugurlary giň we ol logistika dolandyryşy, üpjünçilik zynjyryny yzarlamak, harytlaryň galplaşdyrylmagyna garşy göreş we işgärleri dolandyrmak ýaly köp ugurlarda ulanylyp bilner. ISO 18000-6 protokolyny ulanmak bilen, RFID tehnologiýasy dürli ýagdaýlarda ulanylyp, önümleri çalt we takyk anyklamak we yzarlamak üçin ulanylyp bilner.
RFID we ştrih-kodyň öz artykmaçlyklary we degişli görnüşleri bar, mutlak artykmaçlyk we kemçilik ýok. RFID käbir taraplarda ştrih-koddan hakykatdanam has gowy, mysal üçin:
1. Saklama kuwwaty: RFID bellikleri önümiň esasy maglumatlaryny, atribut maglumatlaryny, önümçilik maglumatlaryny, dolanyşyk maglumatlaryny öz içine alýan has köp maglumaty saklap bilýär. Bu bolsa RFID-i logistika we inwentar dolandyryşynda has peýdaly edýär we her bir önümiň tutuş ömürlik döwrüne çenli yzarlap bolýar.
2. Okamak tizligi: RFID bellikleri has çalt okaýar, skanirlemede birnäçe bellikleri okap bilýär, netijeliligi ep-esli ýokarlandyrýar.
3. Kontaktsyz okamak: RFID bellikleri radio ýygylyk tehnologiýasyny ulanýar, kontaktsyz okamaklygy amala aşyryp bilýär. Okaýjy bilen belligiň arasyndaky aralyk birnäçe metre çenli bolup bilýär, belligi gönüden-göni deňleşdirmegiň zerurlygy ýok, toparlaýyn okamaklygy we uzak aralykda okamaklygy amala aşyryp bilýär.
4. Kodlamak we dinamiki täzelemek: RFID bellikleri kodlanyp bilner, bu bolsa maglumatlaryň saklanmagyna we täzelenmegine mümkinçilik berýär. Harytlaryň ýagdaýy we ýerleşýän ýeri baradaky maglumatlar bellige hakyky wagtda ýazylyp bilner, bu bolsa logistikany we inwentary hakyky wagtda yzarlamaga we dolandyrmaga kömek edýär. Beýleki tarapdan, ştrih-kodlar statikdir we skanirlenenden soň maglumatlary täzeläp ýa-da üýtgedip bilmeýär.
5. Ýokary ygtybarlylyk we berklik: RFID bellikleri adatça ýokary ygtybarlylyga we berklige eýe bolýar we ýokary temperatura, çyglylyk we hapalanma ýaly agyr şertlerde işläp bilýär. Bellikleriň özüni goramak üçin bellikleri berk materiallara gaplap bolýar. Beýleki tarapdan, ştrih-kodlar çyzyklara, döwülmäge ýa-da hapalanmaga sezewar bolýar, bu bolsa okalmazlyga ýa-da ýalňyş okamaga sebäp bolup biler.
Şeýle-de bolsa, ştrih-kodlaryň arzan baha, çeýelik we ýönekeýlik ýaly artykmaçlyklary bar. Käbir ýagdaýlarda ştrih-kodlar has amatly bolup biler, mysal üçin kiçi göwrümli logistika we inwentar dolandyryşy, bir-birden skanirlemegi talap edýän ýagdaýlar we ş.m.
Şonuň üçin RFID ýa-da ştrih-kod ulanmak saýlamasy belli bir ulanylyş senariýalaryna we zerurlyklaryna esaslanmalydyr. Köp mukdarda maglumaty netijeli, çalt we uzak aralykda okamak zerurlygynda RFID has amatly bolup biler; arzan bahaly we ulanmak aňsat senariýalara zerurlykda bolsa ştrih-kod has amatly bolup biler.
RFID tehnologiýasynyň köp artykmaçlyklary bar bolsa-da, ol ştrih-kodlaryň ornuny doly tutmaýar. Ştrih-kodyň hem, RFID tehnologiýasynyň hem özüne mahsus artykmaçlyklary we degişli ýagdaýlary bar.
Ştrih-kod söwda, logistika we beýleki ugurlarda giňden ulanylýan ykdysady we arzan, çeýe we amaly identifikasiýa tehnologiýasydyr. Şeýle-de bolsa, onuň diňe kody saklap bilýän kiçi maglumat saklaýyş kuwwaty bar, kiçi maglumat saklaýyş kuwwaty bar we diňe sanlary, iňlis dilini, simwollary we 128 ASCII kodunyň iň ýokary maglumat dykyzlygyny saklap bilýär. Ulanylanda, kompýuter ulgamyndaky maglumatlary identifikasiýa etmek üçin çagyrmak üçin saklanan kod adyny okamak zerurdyr.
Beýleki tarapdan, RFID tehnologiýasy has uly maglumat saklaýyş kuwwatyna eýedir we her bir material birliginiň tutuş ömür aýlawyna çenli yzarlanyp bilner. Ol radioýygylyk tehnologiýasyna esaslanýar we maglumatlaryň howpsuz we ygtybarly bolmagyny üpjün etmek üçin şifrlenip ýa-da parol bilen goralyp bilner. RFID bellikleri kodlanyp bilner we maglumat alyş-çalşygyny döretmek üçin beýleki daşarky interfeýsler bilen okalyp, täzelenip we işjeňleşdirilip bilner.
Şonuň üçin, RFID tehnologiýasynyň köp artykmaçlyklary bar bolsa-da, ol ştrih-kodlaryň ornuny doly tutmaýar. Köp ulanyş ýagdaýlarynda, ikisi biri-biriniň üstüni ýetirip, önümleri awtomatiki identifikasiýa etmek we yzarlamak üçin bilelikde işläp bilerler.
RFID etiketkalary aşakdakylar ýaly köp görnüşli maglumatlary saklap biler, ýöne olar bilen çäklenmän:
1. Haryt barada esasy maglumatlar: Mysal üçin, harytlaryň ady, modeli, ölçegi, agramy we ş.m. saklanyp bilner.
2. Zadyň atribut maglumatlary: Mysal üçin, zadyň reňki, teksturasy, materialy we ş.m. saklanyp bilner.
3. Önümiň önümçilik maglumatlary: Mysal üçin, önümiň önümçilik senesi, önümçilik partiýasy, öndüriji we ş.m. saklanyp bilner.
4. Harytlaryň dolanyşygy baradaky maglumatlar: Mysal üçin, harytlaryň daşalma ýoly, daşalma usuly, logistika ýagdaýy we ş.m. saklanyp bilner.
5. Zatlaryň ogurlyga garşy maglumatlary: Mysal üçin, zadyň ogurlyga garşy bellik belgisiniň belgisi, ogurlyga garşy görnüşi, ogurlyga garşy ýagdaýy we ş.m. saklanyp bilner.
Mundan başga-da, RFID etiketkalary sanlar, harplar we simwollar ýaly tekst maglumatlaryny, şeýle hem ikilik maglumatlary saklap bilýär. Bu maglumatlary RFID okaýjy/ýazyjy arkaly uzakdan ýazyp we okap bolýar.
RFID bellikleri dürli ugurlarda giňden ulanylýar, şol sanda, ýöne diňe şular bilen çäklenmän:
1. Logistika: Logistika kompaniýalary RFID belliklerini harytlary yzarlamak, daşamagyň netijeliligini we takyklygyny ýokarlandyrmak, şeýle hem müşderilere has gowy logistika hyzmatlaryny bermek üçin ulanyp bilerler.
2. Bölek söwda: Bölek söwda edaralary RFID belliklerini inwentar dolandyryş, inwentar gözegçiligi we ogurlygyň öňüni almak üçin ulanýarlar. Olar egin-eşik dükanlary, supermarketler, elektronika söwda edaralary we bölek söwda pudagyndaky beýleki kärhanalar tarapyndan ulanylýar.
3. Aktiwleri dolandyrmak: RFID bellikleri dürli pudaklarda aktiwleri yzarlamak we dolandyrmak üçin ulanylýar. Guramalar olary gymmatly aktiwleri, enjamlary, gurallary we inwentarlary yzarlamak üçin ulanýarlar. Gurluşyk, IT, bilim we döwlet edaralary ýaly pudaklar RFID belliklerini aktiwleri dolandyrmak üçin ulanýarlar.
4. Kitaphanalar: RFID tegleri kitaphanalarda karz almak, karz bermek we inwentar gözegçiligini öz içine alýan kitaplary netijeli dolandyrmak üçin ulanylýar.
RFID bellikleri elementleriň yzarlanmagy, kesgitlenmegi we dolandyrylmagy zerur bolan islendik ulanyş ýagdaýynda ulanylyp bilner. Netijede, RFID bellikleri logistika kompaniýalary, bölek satyjylar, hassahanalar, önüm öndürijiler, kitaphanalar we başgalar ýaly dürli pudaklar we guramalar tarapyndan ulanylýar.
RFID bellikleriniň bahasy birnäçe faktorlara, mysal üçin, belligiň görnüşine, onuň ölçegine, okalýan aralygyna, ýatda saklamak ukybyna, ýazuw kodlaryny ýa-da şifrleme talap edýändigine we ş.m. baglylykda üýtgeýär.
Umuman aýdanyňda, RFID bellikleriniň bahalary dürli bolup, olaryň öndürijiligine we ulanylyşyna baglylykda birnäçe sentden birnäçe on dollara çenli üýtgeýär. Käbir umumy RFID bellikleri, mysal üçin, bölek söwdada we logistikada ulanylýan adaty RFID bellikleri, adatça birnäçe sentden birnäçe dollara çenli bolýar. Şeýle hem, yzarlamak we aktiwleri dolandyrmak üçin ýokary ýygylykly RFID bellikleri ýaly käbir ýokary öndürijilikli RFID bellikleri has gymmat bolup biler.
Şeýle hem, RFID etiketiniň bahasynyň ýeke-täk çykdajy däldigini bellemek möhümdir. RFID ulgamyny ýerleşdirende we ulananda göz öňünde tutmaly beýleki degişli çykdajylar bar, mysal üçin, okaýjylaryň we antennalaryň bahasy, etiketleri çap etmegiň we ulanmagyň bahasy, ulgam integrasiýasynyň we programma üpjünçiliginiň işlenip düzülmeginiň bahasy we ş.m. Şonuň üçin, RFID etiketlerini saýlanyňyzda, zerurlyklaryňyza iň laýyk gelýän etiket görnüşini we üpjün edijini saýlamak üçin etiketleriň bahasyny we beýleki degişli çykdajylary göz öňünde tutmaly.